Zanim dziecko przekroczy próg przedszkola, może nie mieć zbyt wielu okazji uczestniczyć w sytuacjach, które mogłyby ujawnić objawy mutyzmu wybiórczego. Choć diagnoza bardzo małego dziecka może być obarczona dużym ryzykiem błędu, to niewątpliwie już na wczesnym etapie rozwoju można dostrzec cechy, mogące zwiastować, ale niekoniecznie prowadzić do trudności wynikających z mutyzmu wybiórczego.

Jak wiadomo, czynnik dziedziczny odgrywa dużą rolę w ujawnieniu się u dziecka objawów tego zaburzenia. Mając na względzie to, że temperament jest silnie determinowany właśnie w ten sposób, można zadać sobie pytanie, czy już na bardzo wczesnym etapie rozwoju dzieci mogą okazywać jakieś predyspozycje do mutyzmu wybiórczego.

W wywiadach z rodzicami okazuje się, że bardzo często wspominają swoje dzieci jako bardziej wycofane, zahamowane, lękowe, czego dowód dawały w takich zachowaniach, jak:

• powolne nawiązywanie kontaktu z innymi dziećmi w grupie,
• ostrożne zaznajamianie się z nowym otoczeniem i przedmiotami,
• unikanie bezpośredniego kontaktu z gośćmi,
• silna potrzeba wsparcia ze strony rodzica w nieznanych okolicznościach,
• trudności z rozstaniem z rodzicem,
• okazywanie napięcia i stresu w sytuacjach, które wydawałyby się niezagrażające,
• wyrażanie obaw o mało prawdopodobne zdarzenia,
• niekiedy niechęć do nowości,
• częste pytania o nowe rzeczy, które będą się działy w przyszłości,
• zaniepokojenie, gdy coś się dzieje niezgodnie z planem.

Przede wszystkim należy mieć jednak baczenie na selektywny charakter tych zachowań. Jest to bowiem zasadnicza cecha opisywanego zaburzenia. Sygnałem ostrzegawczym powinna być nie tylko sama jakość opisywanych powyżej zachowań, ale zwłaszcza to, że ujawniają się tylko w niektórych sytuacjach.

Pamiętajmy jednak, że zachowania te i reakcje nie muszą świadczyć o tym, że w przyszłości dziecko będzie chorowało na mutyzm wybiórczy lub inne zaburzenie lękowe. Pokazują one jedynie, że dane dziecko może być bardziej narażone na ryzyko wystąpienia trudności tego rodzaju. Równie dobrze może się okazać, że umiejętne i niekiedy instynktowne postępowanie najbliższych dziecku osób, polegające na rozpoznaniu jego potrzeb, rozsądnym ich zaspokajaniu i wspieraniu w odpowiednich sferach rozwoju, pozwoli na wypracowanie skutecznych i adaptacyjnych sposobów radzenia sobie z lękiem i napięciem.

Niniejszy fragment pochodzi z książki „Mutyzm wybiórczy. Strategie pomocy dziecku i rodzinie”, autorstwa Barbary Ołdakowskiej-Żyłki i Katarzyny Grąbczewskiej-Różyckiej, Difin SA, Warszawa 2017.